Tin tức

Kiểm toán là gì? Quy trình kiểm toán chi tiết bạn nên biết

12 Tháng 3, 2026

Kiểm toán là hoạt động kiểm tra và đánh giá khách quan các thông tin về tài chính của tổ chức và doanh nghiệp, từ đó bảo đảm tính minh bạch, chính xác của báo cáo tài chính. Hiện tại Việt Nam có 3 loại hình kiểm toán là: Kiểm toán Nhà nước, kiểm toán độc lập và kiểm toán nội bộ. Bạn có thể hiểu rõ hơn về những loại hình này thông qua bài viết tại phần mềm kế toán Easybooks bên dưới.

kiem-toan-la-gi

Mục lục

1. Kiểm toán là gì?
2. Phân loại kiểm toán
3. Quy trình kiểm toán diễn ra như thế nào?
4. Câu hỏi thường gặp về kiểm toán
5. Danh mục các thuật ngữ kiểm toán mở rộng

1. Kiểm toán là gì?

Kiểm toán là quá trình kiểm tra độc lập và khách quan các thông tin tài chính, kế toán của doanh nghiệp hoặc tổ chức. Mục tiêu chính là xác minh tính chính xác, trung thực và tuân thủ quy định pháp luật của các báo cáo tài chính đó.

Kiểm toán viên sẽ thu thập bằng chứng, đánh giá rủi ro, kiểm tra sổ sách và đưa ra ý kiến chuyên môn về độ tin cậy của thông tin tài chính. Hoạt động này giúp cổ đông, nhà đầu tư và cơ quan quản lý đưa ra quyết định đúng đắn.

2. Phân loại kiểm toán

Hiện nay, Việt Nam đang có 3 loại kiểm toán bao gồm:

Kiểm toán Nhà nước

Kiếm toán Nhà nước là cơ quan độc lập do Quốc hội thành lập, hoạt động chỉ theo pháp luật để kiểm tra, đánh giá việc quản lý và sử dụng tài chính công, tài sản công. Cơ quan này sẽ giúp đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả trong sử dụng ngân sách nhà nước và hạn chế tham nhũng.

Kiểm toán độc lập

Kiểm toán độc lập là hoạt động kiểm tra, đánh giá độc lập báo cáo tài chính và các thông tin liên quan của doanh nghiệp bởi kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán hoặc chi nhánh kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam. Quá trình này dựa trên hợp đồng kiểm toán, nhằm đưa ra ý kiến khách quan về tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán và pháp luật.

Kiểm toán nội bộ

Hoạt động kiểm toán nội bộ sẽ đảm bảo vấn đề tư vấn độc lập, khách quan trong nội bộ tổ chức, nhằm tăng giá trị và cải thiện hoạt động quản lý rủi ro, kiểm soát và quản trị. Theo Hiệp hội Kiểm toán Nội bộ (IIA), việc kiểm toán này sẽ giúp tổ chức đạt mục tiêu bằng cách áp dụng cách tiếp cận có hệ thống để đánh giá hiệu quả các quy trình nội bộ.

Xem thêm: Chuẩn Mực Kiểm Toán

3. Quy trình kiểm toán diễn ra như thế nào?

quy-trinh-kiem-toan

Quy trình kiểm toán báo cáo tài chính thường được thực hiện qua ba giai đoạn chính sau đây:

Lập kế hoạch kiểm toán

Đây là giai đoạn đầu tiên và quan trọng, diễn ra liên tục xuyên suốt cuộc kiểm toán chứ không phải một bước riêng biệt. Kiểm toán viên xây dựng chiến lược kiểm toán tổng thể và kế hoạch kiểm toán chi tiết, tập trung xác định:

Đặc điểm, phạm vi cuộc kiểm toán.
Mục tiêu báo cáo và lịch trình trao đổi thông tin.
Các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến công việc trọng tâm.
Kết quả từ các thủ tục ban đầu và kinh nghiệm từ các dịch vụ trước (nếu có).
Nguồn lực cần thiết (nhân sự, thời gian, phương tiện).

Đồng thời, lập kế hoạch cụ thể về:

Thủ tục đánh giá rủi ro.
Thủ tục kiểm toán tiếp theo ở cấp độ cơ sở dẫn liệu (các khẳng định của Ban giám đốc về khoản mục và thông tin trong báo cáo tài chính, theo VSA 315).
Các thủ tục bắt buộc khác để đảm bảo tuân thủ chuẩn mực.

Kế hoạch có thể được điều chỉnh linh hoạt khi phát sinh thông tin mới hoặc bằng chứng cho thấy đánh giá ban đầu chưa chính xác (ví dụ: tăng nhân sự do giao dịch phức tạp hơn dự kiến). Kiểm toán viên cần thu thập thông tin về khách hàng, đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ, xác định và đánh giá rủi ro sai sót trọng yếu, từ đó thiết kế biện pháp xử lý phù hợp. Có thể thảo luận một số nội dung kế hoạch với Ban giám đốc đơn vị được kiểm toán để phối hợp hiệu quả hơn.

Thực hiện kiểm toán

Kiểm toán viên triển khai các thủ tục đã lập kế hoạch một cách chủ động để thu thập bằng chứng kiểm toán. Giai đoạn này bao gồm:

Thử nghiệm kiểm soát (nếu đánh giá rủi ro kiểm soát thấp hơn ban đầu, có thể giảm phạm vi kiểm tra chi tiết).
Thủ tục phân tích (phân tích tỷ lệ, xu hướng để phát hiện bất thường).
Kiểm tra chi tiết số dư và giao dịch (kiểm tra chứng từ, xác nhận bên thứ ba, phỏng vấn, kiểm kê tài sản…).

Các thủ tục được điều chỉnh phù hợp với quy mô, ngành nghề và đặc thù của từng doanh nghiệp. Công việc cụ thể thường gồm ghi nhận tình hình hoạt động, đánh giá hệ thống kế toán và kiểm soát nội bộ, thực hiện chương trình kiểm toán chi tiết, thu thập bằng chứng, lập hồ sơ kiểm toán, thảo luận kết quả với quản lý và chuẩn bị dự thảo báo cáo.

Đưa ra kết luận và lập báo cáo kiểm toán

Sau khi thực hiện các thủ tục, kiểm toán viên đánh giá tổng thể bằng chứng đã thu thập để kết luận xem báo cáo tài chính có còn sai sót trọng yếu hay không, và liệu bằng chứng có đủ để khẳng định tính trung thực, hợp lý. Các công việc cụ thể bao gồm:

Xem xét sự kiện sau ngày khóa sổ, khoản nợ bất thường.
Đánh giá khả năng hoạt động liên tục.
Thu thập thư giải trình từ Ban giám đốc.

Dựa trên kết quả, kiểm toán viên đưa ra ý kiến:

Chấp nhận toàn phần (sạch).
Hoặc không chấp nhận toàn phần (có điều kiện, từ chối, hoặc phủ định).

Ý kiến được trình bày trong báo cáo kiểm toán. Nếu báo cáo tài chính sau kiểm toán được dùng trong tài liệu khác (như chào bán chứng khoán), kiểm toán viên có thể cần thực hiện thêm thủ tục bổ sung cho các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ.

Tìm hiểu thêm: Mẫu Báo Cáo Kiểm Toán

4. Câu hỏi thường gặp về kiểm toán

cau-hoi-thuong-gap-ve-kiem-toan

Dưới đây là những câu hỏi được nhiều người đặt ra khi nhắc đến việc kiểm toán:

Kiểm toán có bắt buộc không?

Việc kiểm toán không bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp hay tổ chức, mà chỉ áp dụng bắt buộc theo quy định pháp luật Việt Nam đối với một số đối tượng cụ thể. Kiểm toán nhà nước và nội bộ thường do cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp tự quyết định theo nhu cầu quản lý.

Kiểm toán báo cáo tài chính là gì?

Đây là quá trình kiểm tra độc lập, khách quan nhằm xác minh tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính (bao gồm bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh). Mục tiêu chính là đưa ra ý kiến chuyên môn về việc báo cáo có tuân thủ chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) hoặc quốc tế (IFRS) hay không, giúp cổ đông, ngân hàng tin cậy vào thông tin.

Xem chi tiết: Quy Trình Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính

Chuẩn mực kiểm toán gồm những gì?

Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) là hệ thống các quy định bắt buộc mà kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán phải tuân thủ khi thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính. Hệ thống này được Bộ Tài chính ban hành, dựa trên chuẩn mực quốc tế ISA, hiện gồm khoảng 47 chuẩn mực chia thành các nhóm chính.

Các phương pháp kiểm toán phổ biến hiện nay là gì?

Các phương pháp kiểm toán phổ biến hiện nay chủ yếu dựa trên chuẩn mực VSA và thực tiễn Việt Nam, tập trung vào hai nhóm lớn: phân tích đánh giá tổng quát và thử nghiệm chi tiết. Chúng giúp kiểm toán viên thu thập bằng chứng đáng tin cậy để phát hiện sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính.

Chi phí kiểm toán báo cáo tài chính là bao nhiêu?

Chi phí kiểm toán báo cáo tài chính không cố định mà phụ thuộc vào quy mô doanh nghiệp (doanh thu, tài sản), loại hình hoạt động, độ phức tạp kế toán và đơn vị kiểm toán. Thường tính theo giờ công (200.000-500.000 VNĐ/giờ tùy cấp bậc) cộng chi phí phát sinh, với mức tham khảo năm 2026 từ 12-100 triệu VNĐ trở lên cho doanh nghiệp vừa và lớn.

Dịch vụ kiểm toán thường yêu cầu cung cấp những thông tin gì?

Dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính thường yêu cầu doanh nghiệp cung cấp đầy đủ tài liệu kế toán, chứng từ gốc và thông tin quản lý để kiểm toán viên thu thập bằng chứng và đánh giá tính trung thực. Những yêu cầu này được quy định theo chuẩn mực VSA và hợp đồng kiểm toán, nhằm đảm bảo quy trình diễn ra suôn sẻ, kịp thời.

Cơ hội nghề nghiệp của kiểm toán viên hiện nay ra sao?

Cơ hội nghề nghiệp cho kiểm toán viên tại Việt Nam hiện nay rất rộng mở nhờ nhu cầu cao từ doanh nghiệp, FDI và hội nhập kinh tế, với hơn 1.200 việc làm được đăng tuyển hàng tháng trên các nền tảng việc làm. Ngành dự kiến tăng trưởng mạnh do quy định bắt buộc kiểm toán mở rộng (Nghị định 90/2025) và chuyển đổi số, đặc biệt ở Big4 (PwC, Deloitte, EY, KPMG) và kiểm toán nhà nước.

Xem thêm: Điều Kiện Thực Hiện Cuộc Kiểm Toán Từ Xa

5. Danh mục các thuật ngữ kiểm toán mở rộng

danh-muc-cac-thuat-ngu-kiem-toan-mo-rong

Những thuật ngữ kiểm toán mở rộng mà có thể bạn chưa biết.

Kiểm toán môi trường

Kiểm toán môi trường là quá trình xem xét, đánh giá có hệ thống và toàn diện về hiệu quả quản lý môi trường, kiểm soát ô nhiễm của cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 (khoản 1 Điều 74), việc kiểm toán cung cấp thông tin để đánh giá rủi ro môi trường, nghĩa vụ pháp lý và mức độ tuân thủ quy định nhà nước.

Kiểm toán xây dựng

Kiểm toán xây dựng là hoạt động đánh giá độc lập, khách quan về dữ liệu tài chính, hồ sơ, hoạt động quản lý và hiệu suất của dự án đầu tư xây dựng. Nó nhằm xác nhận tính hợp lý, hợp pháp của báo cáo quyết toán dự án hoàn thành, giúp cơ quan thẩm quyền phê duyệt và giảm rủi ro thất thoát vốn.

Kiểm toán tuân thủ

Kiểm toán tuân thủ sẽ kiểm tra và đánh giá độc lập việc đơn vị được kiểm toán có tuân thủ đúng pháp luật, quy định nội bộ, hợp đồng và chính sách liên quan hay không. Việc này khác với kiểm toán báo cáo tài chính (tập trung số liệu) ở việc nhấn mạnh tính hợp pháp của hoạt động, giao dịch và thông tin.

Kiểm toán báo cáo tài chính

Đây là quá trình kiểm tra độc lập và khách quan nhằm xác minh tính trung thực, hợp lý của báo cáo tài chính (bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh) so với chuẩn mực kế toán (VAS hoặc IFRS). Đây là loại kiểm toán phổ biến nhất trong kiểm toán độc lập, giúp người dùng như cổ đông, nhà đầu tư tin cậy vào thông tin tài chính.

Kiểm toán nội bộ ngân hàng

Kiểm toán nội bộ ngân hàng là hoạt động đảm bảo và tư vấn độc lập, khách quan do bộ phận nội bộ ngân hàng thực hiện, nhằm đánh giá hiệu quả hệ thống kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và quy trình hoạt động. Nó giúp ngân hàng tuân thủ quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), phát hiện sai sót sớm và nâng cao hiệu quả kinh doanh, đặc biệt trong môi trường rủi ro cao như tín dụng, giao dịch tài chính.

Kiểm toán là quá trình kiểm tra, đánh giá độc lập và khách quan các thông tin tài chính, kế toán của doanh nghiệp hoặc tổ chức. Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý đối mà còn là công cụ quan trọng giúp nâng cao minh bạch tài chính, tăng cường niềm tin từ nhà đầu tư, ngân hàng, cổ đông và các bên liên quan.

Đăng ký trải nghiệm miễn phí phần mềm kế toán doanh nghiệp EasyBooks ngay hôm nay để quản lý sổ sách, hóa đơn và các nghĩa vụ thuế một cách đầy đủ, chính xác và nhanh chóng theo đúng quy định.

ĐĂNG KÝ NHẬN TƯ VẤN VÀ DÙNG THỬ MIỄN PHÍ

Gửi thông tin thành công, Easybooks sẽ liên hệ sớm nhất đến với quý khách hàng!

Trên đây, EasyBooks đã giúp bạn tìm hiểu “kiểm toán là gi?“. Hy vọng thông tin này hữu ích tới quý bạn đọc, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển bền vững.

———————————

EASYBOOKS – TỰ ĐỘNG HOÁ NGHIỆP VỤ KẾ TOÁN

EasyBooks đáp ứng đầy đủ nghiệp vụ quản trị tài chính kế toán cho mọi doanh nghiệp theo thông tư 99/2025/TT-BTC,133/2016/TT-BTC và 152/2025/TT-BTC
Đưa ra cảnh báo cho kế toán khi hạch toán không hợp lệ, tồn quỹ âm – kho âm và không tuân thủ các nguyên tắc kế toán.
Tất cả tính năng và hệ thống báo cáo của phần mềm được xây dựng dựa trên quy chuẩn chung của Bộ Tài chính.
EasyBooks nâng cấp ứng dụng MIỄN PHÍ khi có thay đổi về chính sách kế toán, thuế, nghị định, thông tư.
Đánh giá hiệu quả kinh doanh chi tiết và tối giản thao tác, giảm thời gian nhập liệu chứng từ cho kế toán.