Kiểm toán nhà nước là gì? Chức năng và nhiệm vụ

Kiểm toán nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ tài sản công, chống tham nhũng và nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Với vị thế độc lập theo Hiến pháp, Kiểm toán nhà nước giúp đảm bảo mọi đồng tiền, tài sản của nhân dân được sử dụng đúng mục đích, minh bạch và tiết kiệm. Bạn có thể hiểu rõ hơn về cơ quan này thông qua bài viết tại phần mềm kế toán EasyBooks dưới đây.

1. Kiểm toán nhà nước là gì?

Kiểm toán nhà nước là cơ quan độc lập do Quốc hội thành lập, chuyên thực hiện kiểm toán việc quản lý và sử dụng tài chính, tài sản công. Nhờ có cơ quan kiểm toán, tài chính công sẽ luôn đảm bảo sự minh bạch, hạn chế tham nhũng và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước. 

2. Chức năng của kiểm toán nhà nước

Căn cứ theo Điều 9 Luật Kiểm toán nhà nước 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019) đã quy định về chức năng của Kiểm toán nhà nước như sau: 

Điều 9. Chức năng của Kiểm toán nhà nước

Kiểm toán nhà nước có chức năng đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị đối với việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công.

Xem thêm: Quy Trình Lập Và Gửi Báo Cáo Kiểm Toán Của Kiểm Toán Nhà Nước

3. Nhiệm vụ và quyền hạn của kiểm toán nhà nước

Nhiệm vụ của Kiểm toán nhà nước được quy định theo Điều 10 Luật Kiểm toán nhà nước 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019):

Điều 10. Nhiệm vụ của Kiểm toán nhà nước

• Quyết định kế hoạch kiểm toán hằng năm và báo cáo Quốc hội trước khi thực hiện.
• Tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm toán hằng năm và thực hiện nhiệm vụ kiểm toán theo yêu cầu của Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
• Xem xét, quyết định việc kiểm toán khi có đề nghị của Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và cơ quan, tổ chức không có trong kế hoạch kiểm toán năm của Kiểm toán nhà nước.
• Trình ý kiến của Kiểm toán nhà nước để Quốc hội xem xét, quyết định dự toán ngân sách nhà nước, quyết định phân bổ ngân sách trung ương, quyết định chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước.
• Tham gia với các cơ quan của Quốc hội, của Chính phủ trong việc xem xét về dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương, phương án điều chỉnh dự toán ngân sách nhà nước, phương án bố trí ngân sách cho chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định và quyết toán ngân sách nhà nước.
• Tham gia với các cơ quan của Quốc hội trong hoạt động giám sát việc thực hiện luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội về lĩnh vực tài chính – ngân sách, giám sát việc thực hiện ngân sách nhà nước và chính sách tài chính khi có yêu cầu.
• Tham gia với các cơ quan của Quốc hội, của Chính phủ, các cơ quan có thẩm quyền trình dự án luật, pháp lệnh khi có yêu cầu trong việc xây dựng và thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh.
• Báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán năm và kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán với Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội; gửi báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán năm và kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán cho Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; cung cấp kết quả kiểm toán cho Bộ Tài chính, Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân nơi kiểm toán và các cơ quan khác theo quy định của pháp luật.
• Giải trình về kết quả kiểm toán với Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội theo quy định của pháp luật.
• Tổ chức công bố công khai báo cáo kiểm toán, báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán năm và báo cáo kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán theo quy định tại Điều 50, Điều 51 của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.
• Tổ chức theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các kết luận, kiến nghị của Kiểm toán nhà nước.
• Chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan khác của Nhà nước có thẩm quyền xem xét, xử lý những vụ việc có dấu hiệu của tội phạm, vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân đã được phát hiện thông qua hoạt động kiểm toán.
• Quản lý hồ sơ kiểm toán; giữ bí mật tài liệu, số liệu kế toán và thông tin về hoạt động của đơn vị được kiểm toán theo quy định của pháp luật.
• Thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kiểm toán nhà nước.
• Tổ chức và quản lý công tác nghiên cứu khoa học, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực của Kiểm toán nhà nước.
• Tổ chức thi, cấp, thu hồi và quản lý chứng chỉ Kiểm toán viên nhà nước.
• Tổ chức thông tin, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về kiểm toán nhà nước.
• Xây dựng và trình Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành Chiến lược phát triển Kiểm toán nhà nước.
• Thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật.

Các quyền hạn của Kiểm toán nhà nước được quy định tại Điều 11 Luật Kiểm toán nhà nước 2015 (sửa đổi, bổ sung 2019) như sau:

Điều 11. Quyền hạn của Kiểm toán nhà nước

• Trình dự án luật, dự án pháp lệnh, dự thảo nghị quyết trước Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội theo quy định của pháp luật.
• Yêu cầu đơn vị được kiểm toán và tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin, tài liệu phục vụ cho việc kiểm toán.
• Yêu cầu đơn vị được kiểm toán thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán của Kiểm toán nhà nước đối với sai phạm trong báo cáo tài chính và sai phạm trong việc chấp hành pháp luật; kiến nghị thực hiện biện pháp khắc phục yếu kém trong hoạt động của đơn vị do Kiểm toán nhà nước phát hiện.
• Kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền yêu cầu đơn vị được kiểm toán thực hiện đầy đủ, kịp thời các kết luận, kiến nghị kiểm toán về sai phạm trong báo cáo tài chính và sai phạm trong việc chấp hành pháp luật; đề nghị xử lý theo quy định của pháp luật những trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, kịp thời kết luận, kiến nghị kiểm toán của Kiểm toán nhà nước.
• Kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền xử lý những vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân đã được làm rõ thông qua hoạt động kiểm toán.
• Đề nghị cơ quan, người có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi cản trở hoạt động kiểm toán của Kiểm toán nhà nước hoặc cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật cho Kiểm toán nhà nước và Kiểm toán viên nhà nước.
• Trưng cầu giám định chuyên môn khi cần thiết.
• Được ủy thác hoặc thuê doanh nghiệp kiểm toán thực hiện kiểm toán cơ quan, tổ chức quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công; Kiểm toán nhà nước chịu trách nhiệm về tính trung thực của số liệu, tài liệu và kết luận, kiến nghị kiểm toán do doanh nghiệp kiểm toán thực hiện.
• Kiến nghị Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và cơ quan khác của Nhà nước sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách và pháp luật.

Tìm hiểu thêm: Kiểm Toán Nhà Nước Làm Việc Theo Nguyên Tắc Nào?

4. Đối tượng và phạm vi kiểm toán của kiểm toán nhà nước

Đối tượng kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước là các đơn vị sử dụng tài chính công và tài sản công đã được quy định tại Điều 4 Luật Kiểm toán Nhà nước 2015. Các đơn vị cụ thể bao gồm:

• Cơ quan nhà nước (Bộ, ngành, HĐND, UBND các cấp).
• Đơn vị sự nghiệp công lập (bệnh viện, trường học công).
• Doanh nghiệp nhà nước hoặc có vốn góp nhà nước trên 50%.
• Dự án đầu tư công, ODA và các tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước.

Kiểm toán nhà nước thực hiện ba loại kiểm toán cơ bản: 

• Kiểm toán báo cáo tài chính (xác nhận tính trung thực, hợp lý).
• Kiểm toán tuân thủ (kiểm tra việc chấp hành pháp luật, chính sách tài chính).
• Kiểm toán hoạt động (đánh giá hiệu quả kinh tế, hiệu lực, hiệu suất sử dụng nguồn lực công). 

Mục tiêu trọng tâm là đảm bảo tính kinh tế, hiệu quả trong quản lý ngân sách nhà nước, tài sản công và các hoạt động liên quan.​

5. Nguyên tắc hoạt động của kiểm toán nhà nước

Các nguyên tắc hoạt động của Kiểm toán nhà nước đã được quy định theo Điều 2 Quy chế làm việc của Kiểm toán nhà nước ban hành kèm theo Quyết định 1278/QĐ-KTNN năm 2016 như sau:

Nguyên tắc làm việc

• KTNN làm việc theo chế độ Thủ trưởng, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, bảo đảm sự chỉ đạo, điều hành thống nhất, thông suốt của Tổng KTNN đối với các lĩnh vực công tác của KTNN; mọi hoạt động của KTNN đều phải tuân theo quy định của pháp luật và của KTNN.
• Phân công, phân cấp rõ ràng, đề cao trách nhiệm và phát huy tính chủ động, sáng tạo của các đơn vị, cá nhân. Trong phân công công việc, mỗi việc chỉ giao một đơn vị thực hiện, trường hợp công việc liên quan đến nhiều đơn vị thì giao một đơn vị chủ trì và chịu trách nhiệm. Công việc được giao cho đơn vị nào thì Thủ trưởng đơn vị đó phải chịu trách nhiệm chính về công việc được giao.
• Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động giải quyết công việc đúng phạm vi thẩm quyền và trách nhiệm được phân công; tuân thủ trình tự, thủ tục và thời hạn giải quyết công việc theo quy định của pháp luật, chương trình, kế hoạch công tác, Quy chế làm việc của KTNN, của đơn vị, trừ trường hợp đột xuất hoặc có yêu cầu của cơ quan cấp trên.
• Bảo đảm phát huy năng lực của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, đề cao sự phối hợp công tác, trao đổi thông tin trong giải quyết công việc và trong mọi hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định.
• Bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch và hiệu quả trong mọi hoạt động của KTNN.

Xem ngay: Chuẩn Mực Kiểm Toán

6. Phân biệt kiểm toán nhà nước với kiểm toán độc lập

Kiểm toán nhà nước và kiểm toán độc lập đều nhằm đảm bảo tính minh bạch tài chính nhưng khác nhau về cơ quan thực hiện, đối tượng và mục tiêu chính.

Trong thời kỳ hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, vai trò của Kiểm toán nhà nước càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Với vị thế độc lập theo Hiến pháp, cơ quan này không ngừng góp phần xây dựng nền tài chính minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Đăng ký trải nghiệm miễn phí EasyBooks – phần mềm kế toán doanh nghiệp giúp quản lý sổ sách, hóa đơn và nghĩa vụ thuế đầy đủ, chính xác và nhanh chóng theo đúng quy định.

ĐĂNG KÝ NHẬN TƯ VẤN VÀ DÙNG THỬ MIỄN PHÍ

Chọn sản phẩm quan tâm * Phần mềm kế toán doanh nghiệp Phần mềm kế toán dịch vụ Phần mềm kế toán hộ kinh doanh Phần mềm kế toán hành chính sự nghiệp Khác

ĐĂNG KÝ

Gửi thông tin thành công, Easybooks sẽ liên hệ sớm nhất đến với quý khách hàng!

Trên đây, EasyBooks đã giúp bạn tìm hiểu “Kiểm toán nhà nước“. Hy vọng thông tin này hữu ích tới quý bạn đọc, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển bền vững.

———————————

EASYBOOKS – TỰ ĐỘNG HOÁ NGHIỆP VỤ KẾ TOÁN

• EasyBooks đáp ứng đầy đủ nghiệp vụ quản trị tài chính kế toán cho mọi doanh nghiệp theo thông tư 99/2025/TT-BTC,133/2016/TT-BTC và 152/2025/TT-BTC
• Đưa ra cảnh báo cho kế toán khi hạch toán không hợp lệ, tồn quỹ âm – kho âm và không tuân thủ các nguyên tắc kế toán.
• Tất cả tính năng và hệ thống báo cáo của phần mềm được xây dựng dựa trên quy chuẩn chung của Bộ Tài chính.
• EasyBooks nâng cấp ứng dụng MIỄN PHÍ khi có thay đổi về chính sách kế toán, thuế, nghị định, thông tư.
• Đánh giá hiệu quả kinh doanh chi tiết và tối giản thao tác, giảm thời gian nhập liệu chứng từ cho kế toán.

Liên hệ để được tư vấn về phần mềm kế toán

Hotline mua hàng: 0869 425 631

Zalo mua hàng: Zalo Easybooks

Facebook: Facebook phần mềm kế toán EasyBooks

Group trao đổi: Cộng đồng hỗ trợ Phần mềm kế toán EasyBooks – SOFTDREAMS

Trụ sở chính: Tầng 3, tòa nhà CT5AB, Khu đô thị Văn Khê, Phường Hà Đông, Thành phố Hà Nội, Việt Nam

Chi nhánh: Số H.54 đường Huỳnh Tấn Chùa, phường Đông Hưng Thuận, TP Hồ Chí Minh

Chia sẻ bài viết: