Những khoản mục hàng tồn kho cần rà soát khi lập báo cáo tài chính
4 Tháng 1, 2026 Những khoản mục hàng tồn kho cần rà soát khi lập báo cáo tài chính bao gồm hàng mua đang đi trên đường, nguyên vật liệu, sản phẩm dở dang, hàng hóa…Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 02) và Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ lưỡng các khía cạnh từ tồn tại thực tế đến giá trị thuần có thể thực hiện được. Cùng phần mềm kế toán EasyBooks tìm hiểu chi tiết ngay.
Mục lục
1. Hàng tồn kho là gì?
Hàng tồn kho là các tài sản mà doanh nghiệp lưu trữ trong kho để phục vụ sản xuất, kinh doanh hoặc bán ra thị trường. Đây không phải là hàng hóa “ế ẩm” mà là nguồn lực thiết yếu giúp duy trì hoạt động liên tục và đáp ứng nhu cầu khách hàng.
Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 02), hàng tồn kho bao gồm tài sản được giữ để bán trong kỳ sản xuất kinh doanh bình thường, đang trong quá trình sản xuất dở dang, hoặc nguyên vật liệu dùng cho sản xuất và dịch vụ. Loại hàng này được xem là tài sản lưu động ngắn hạn, giúp doanh nghiệp tránh gián đoạn chuỗi cung ứng.
2. Phương pháp tính giá tồn kho phổ biến
Các phương pháp tính giá tồn kho phổ biến giúp doanh nghiệp xác định chính xác giá trị hàng xuất kho và tồn kho cuối kỳ, phù hợp với đặc thù kinh doanh.
- Phương pháp giá đích danh
Doanh nghiệp áp dụng giá mua hoặc sản xuất thực tế của từng lô hàng cụ thể cho xuất kho. Phương pháp này phù hợp với hàng hóa giá trị cao, dễ nhận diện riêng lẻ như xe máy hoặc trang sức.
- Phương pháp bình quân gia quyền
Giá xuất kho được tính bằng giá trị trung bình có trọng số của tồn đầu kỳ và nhập trong kỳ, chia cho tổng số lượng. Có hai biến thể: bình quân cuối kỳ (tính một lần cuối kỳ) và bình quân tức thời (tính sau mỗi lần nhập). Ưu điểm của cách tính này là đơn giản, phản ánh xu hướng giá trung bình, thường dùng cho doanh nghiệp có nhiều giao dịch nhập xuất.
- Phương pháp nhập trước, xuất trước (FIFO)
Hàng nhập kho trước được coi là xuất trước, nên tồn cuối kỳ phản ánh giá nhập gần nhất. Phương pháp này phù hợp khi giá nguyên liệu tăng dần, giúp giá vốn thấp hơn và lợi nhuận cao hơn trong lạm phát.
Xem thêm: Quy định về hàng tồn kho theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
3. Những khoản mục hàng tồn kho cần rà soát khi lập Báo cáo tài chính
Những khoản mục hàng tồn kho cần rà soát khi lập Báo cáo tài chính bao gồm:
Rà soát theo “Cơ sở dẫn liệu” khi kiểm tra tồn kho
Cơ sở dẫn liệu (assertions) là các khẳng định của Ban Giám đốc về tính chính xác của số liệu hàng tồn kho trên báo cáo tài chính, giúp kiểm toán viên tập trung rà soát hiệu quả. Khi kiểm tra tồn kho, kiểm toán viên ưu tiên xác minh “Hiện hữu” và “Đầy đủ” qua kiểm kê thực tế và đối chiếu sổ sách.
- Hiện hữu (Existence): Xác nhận hàng tồn kho ghi nhận trên BCTC thực sự tồn tại tại thời điểm lập báo cáo, tránh thổi phồng tài sản. Việc kiểm kê được thực hiện quá việc quan sát đếm hàng, kiểm tra chứng từ nhập kho gần ngày khóa sổ.
- Đầy đủ (Completeness): Đảm bảo tất cả hàng tồn kho thực tế (bao gồm hàng gửi bán, hàng tại kho ngoài) đều được ghi nhận đầy đủ, tránh bỏ sót. Thủ tục bao gồm kiểm tra biên bản kiểm kê toàn diện, xác nhận hàng hóa bên thứ ba, truy vết giao dịch cuối kỳ.
Rà soát chi tiết đơn giá và phương pháp tính giá
Để rà soát chi tiết đơn giá và phương pháp tính giá hàng tồn kho, doanh nghiệp cần chọn mẫu đại diện, thu thập chứng từ gốc và tính toán lại theo phương pháp áp dụng (theo Thông tư 99/2025/TT-BTC). Quy trình này cần đảm bảo đơn giá chính xác, nhất quán và phù hợp với VAS 02, tránh sai lệch giá vốn hàng bán.
- Bước 1: Chọn mẫu hàng tồn kho (theo giá trị hoặc rủi ro cao), thu thập bảng tính giá và xác định phương pháp (đích danh, bình quân gia quyền, FIFO).
- Bước 2: Kiểm tra chứng từ chi tiết như hóa đơn nhập, hợp đồng để xác nhận đơn giá, số lượng thực tế khớp với bảng tính.
- Bước 3: Tính lại đơn giá theo phương pháp đang dùng, ví dụ bình quân gia quyền: Đơn giá = (Tồn đầu + Nhập kỳ) / (SL tồn đầu + SL nhập kỳ), rồi đối chiếu sổ sách. Với sản phẩm dở dang/thành phẩm, kiểm tra chi phí sản xuất phân bổ hợp lý.
Tại ngày lập BCTC, doanh nghiệp thu thập giá bán ước tính từ bộ phận bán hàng, trừ chi phí bán để so sánh với giá gốc, lập dự phòng nếu cần. Đảm bảo phương pháp nhất quán giữa các kỳ, ghi chú thay đổi nếu có.
Rà soát giả định đánh giá chi phí sản xuất, dở dang & thành phẩm
Khi rà soát giả định đánh giá chi phí sản xuất, sản phẩm dở dang và thành phẩm, doanh nghiệp cần kiểm tra tính hợp lý của các ước tính chi phí trực tiếp/gián tiếp và mức độ hoàn thành dựa trên VAS 02. Tập trung xác minh giá gốc (chi phí thực tế) so với giá trị thuần có thể thực hiện, tránh thổi phồng giá trị tồn kho.
- Giả định chi phí sản xuất:
Chi phí sản xuất bao gồm nguyên liệu trực tiếp, nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung (khấu hao, điện nước), được phân bổ dựa trên năng lực bình thường. Điều này được so sánh với kỳ trước và chuẩn ngành để phát hiện biến động bất thường.
- Đánh giá sản phẩm dở dang:
Giả định mức độ hoàn thành (ví dụ 50% nguyên liệu, 30% nhân công) phải dựa trên dữ liệu thực tế như tiến độ sản xuất, báo cáo ca làm. Việc kiểm tra được thực hiện dựa vào sự quan sát dây chuyền sản xuất, phỏng vấn quản đốc, tính lại chi phí tương đương đơn vị (EUP) để đảm bảo không phóng đại giá trị dở dang.
- Đánh giá thành phẩm:
Thành phẩm được đánh giá dựa vào xác nhận giá gốc đầy đủ (sản xuất + vận chuyển nội bộ) và kiểm tra giá trị thuần (giá bán ước tính trừ chi phí hoàn thành/bán). Nếu thấp hơn, doanh nghiệp cần lập dự phòng giảm giá; rà soát hàng lỗi thời qua báo cáo bán hàng gần nhất.
Rà soát đầy đủ dự phòng giảm giá hàng tồn kho
Để rà soát đầy đủ dự phòng giảm giá hàng tồn kho, doanh nghiệp sẽ phải xác minh bằng chứng suy giảm giá trị thuần có thể thực hiện (NRV) so với giá gốc theo VAS 02 và Thông tư 99/2025/TT-BTC, đảm bảo trích lập chi tiết từng mặt hàng tại ngày lập BCTC. Quy trình tập trung vào tính toán chính xác, nhất quán giữa các kỳ và hạch toán vào giá vốn hàng bán (TK 632, 154, 632).
Tính giá trị thuần có thể thực hiện (NRV)
Việc tính giá trị thuần được thực hiện bằng cách thu thập giá bán ước tính từ hợp đồng và báo giá thị trường gần nhất, sau đó trừ chi phí hoàn thành (đối với dở dang) và chi phí bán (vận chuyển, tiếp thị). Công thức cụ thể: Dự phòng = Giá gốc – NRV (nếu NRV nhỏ hơn giá gốc); kiểm tra hàng chậm luân chuyển ( trên 6 tháng), hư hỏng, lỗi thời.
Rà soát chi tiết từng loại
Các loại cần rà soát bao gồm:
- Kiểm tra bảng kê dự phòng: So sánh số dư đầu kỳ, trích thêm/giảm, đảm bảo bằng chứng cụ thể như biên bản kiểm kê hư hỏng hoặc báo cáo doanh số thấp.
- Đối chiếu với kỳ trước: Nếu dự phòng tăng thì ghi Nợ 632/Có 2294; nếu giảm thì đảo ngược.
Thủ tục kiểm toán:
Bao gồm quan sát kiểm kê vật lý, phỏng vấn bộ phận bán hàng về giá thị trường, tái tính mẫu 20-30% giá trị tồn kho rủi ro cao. Đảm bảo lập đồng thời với BCTC, ghi chú thuyết minh nếu thay đổi chính sách.
Kiểm kê và chênh lệch giữa thực tế – sổ sách
Khi kiểm kê hàng tồn kho, chênh lệch giữa thực tế và sổ sách thường phát sinh do lỗi nhập liệu, thất thoát hoặc hàng gửi ngoài, kiểm toán viên cần xử lý ngay qua biên bản để điều chỉnh BCTC.
- Quy trình kiểm kê thực tế: Lập danh sách từ sổ sách/phần mềm trước thời điểm khóa sổ, dừng nhập xuất, chia nhóm (ít nhất 2 người) đếm số lượng, chất lượng từng mã hàng và ghi phiếu kiểm kê kèm ảnh/video chứng minh. Đối chiếu chéo nội bộ nhóm trước khi tổng hợp.
- Xác định và phân loại chênh lệch: So sánh tổng hợp thực tế với sổ sách: Thừa (ghi tăng tài sản, Nợ 156/Có 711); Thiếu (ghi giảm, Nợ 632/1388/Có 156); Hư hỏng (xử lý giảm giá trị). Phân loại theo nguyên nhân: lỗi hệ thống, trộm cắp, sai quy đổi đơn vị.
- Xử lý chênh lệch: Lập biên bản chi tiết (nguyên nhân, trách nhiệm, đề xuất), trình lãnh đạo phê duyệt và hạch toán điều chỉnh trước khi nộp BCTC. Với chênh lệch lớn (>1% giá trị kho), điều tra sâu hoặc kiểm kê lại; lưu trữ chứng từ 5 năm.
Xem ngay: Quy Trình Kiểm Kê Hàng Tồn Kho Cuối Tháng Dành Cho Kế Toán Mới
4. Lưu ý quan trọng để rà soát hàng tồn kho chính xác
Để rà soát hàng tồn kho chính xác, doanh nghiệp cần lập kế hoạch rõ ràng, dừng hoạt động nhập xuất và sử dụng nhóm kiểm kê độc lập. Việc chuẩn hóa mã hàng, ghi nhận tình trạng thực tế và đối chiếu ngay với sổ sách giúp doanh nghiệp phát hiện chênh lệch kịp thời.
- Chọn thời điểm phù hợp (cuối kỳ hoặc đột xuất), xác định phạm vi (toàn bộ hoặc từng khu vực) và thành lập tổ kiểm kê gồm kế toán, thủ kho, giám sát. Thông báo trước cho các bộ phận liên quan, chuẩn bị phiếu kiểm kê, danh sách hàng hóa từ phần mềm.
- Dừng toàn bộ giao dịch nhập xuất, sắp xếp hàng hóa gọn gàng theo vị trí, dán nhãn rõ ràng và chuẩn bị dụng cụ như máy quét mã vạch, cân đo. Kiểm tra ánh sáng, thiết bị để tránh sai sót trong đếm thực tế.
- Chia nhóm theo khu vực, đếm số lượng từng mã hàng, kiểm tra tình trạng (hư hỏng, hết hạn) và chụp ảnh chứng minh nếu cần. Ký xác nhận ngay tại chỗ cho từng phần để đảm bảo tính minh bạch.
- Tổng hợp dữ liệu, so sánh với sổ sách để xác định thừa/thiếu, phân tích nguyên nhân (lỗi nhập liệu, thất thoát) và lập biên bản xử lý. Cập nhật hệ thống kế toán kịp thời, lưu trữ chứng từ đầy đủ.
Việc rà soát hàng tồn kho kỹ lưỡng không chỉ giúp báo cáo tài chính đáng tin cậy mà còn hỗ trợ ban lãnh đạo đánh giá hiệu quả quản lý hàng hóa, từ đó đưa ra quyết định kinh doanh chính xác hơn. Hãy thực hiện quy trình này một cách có hệ thống để giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng thông tin tài chính của doanh nghiệp.
Đăng ký dùng thử phần mềm kế toán doanh nghiệp online EasyBooks để rà soát hàng tồn kho hiệu quả, chuẩn hóa số liệu kế toán và lập báo cáo tài chính, hạn chế sai sót và rủi ro bị xử phạt.
Trên đây, EasyBooks đã giúp bạn tìm hiểu “Những khoản mục hàng tồn kho cần rà soát khi lập báo cáo tài chính“. Hy vọng thông tin này hữu ích tới quý bạn đọc, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển bền vững.
———————————
EASYBOOKS – TỰ ĐỘNG HOÁ NGHIỆP VỤ KẾ TOÁN
- EasyBooks đáp ứng đầy đủ nghiệp vụ quản trị tài chính kế toán cho mọi doanh nghiệp theo thông tư 99/2025/TT-BTC,133/2016/TT-BTC và 152/2025/TT-BTC
- Đưa ra cảnh báo cho kế toán khi hạch toán không hợp lệ, tồn quỹ âm – kho âm và không tuân thủ các nguyên tắc kế toán.
- Tất cả tính năng và hệ thống báo cáo của phần mềm được xây dựng dựa trên quy chuẩn chung của Bộ Tài chính.
- EasyBooks nâng cấp ứng dụng MIỄN PHÍ khi có thay đổi về chính sách kế toán, thuế, nghị định, thông tư.
- Đánh giá hiệu quả kinh doanh chi tiết và tối giản thao tác, giảm thời gian nhập liệu chứng từ cho kế toán.
Liên hệ để được tư vấn về phần mềm kế toán
Hotline mua hàng: 0869 425 631
Zalo mua hàng: Zalo Easybooks
Facebook: Facebook phần mềm kế toán EasyBooks
Group trao đổi: Cộng đồng hỗ trợ Phần mềm kế toán EasyBooks – SOFTDREAMS
Trụ sở chính: Tầng 3, tòa nhà CT5AB, Khu đô thị Văn Khê, Phường Hà Đông, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
Chi nhánh: Số H.54 đường Huỳnh Tấn Chùa, phường Đông Hưng Thuận, TP Hồ Chí Minh
9 Tháng 2, 2026 
